U internom non-pejperu Evropske komisije analizirana je politička upotrebljivost Draška Stanivukovića, zabilježeni i nepotvrđeni navodi o njegovom privatnom životu, te razmatrana mogućnost da kao predsjednik Vlade Republike Srpske doprinese sprovođenju evropske „politike ravnopravnosti i različitosti“.
Dokument Evropske komisije u koji je portal „24Srpska“ imao uvid pokazuje da se u Briselu, uoči opštih izbora u BiH, nije razmatralo samo sprovođenje evropskih politika već i politička upotrebljivost konkretnog srpskog političara. U internom non-pejperu analiziran je scenario prema kojem bi Draško Stanivuković, ukoliko nakon izbora postane predsjednik Vlade Republike Srpske, mogao poslužiti kao simbol i sredstvo za dugoročno sprovođenje briselske politike ravnopravnosti i različitosti.
Najvažnije pitanje koje ovaj dokument otvara nije nečiji privatni život. On pripada isključivo pojedincu i ne smije biti osnov za diskriminaciju, politički progon ili javno etiketiranje. Suština je u nečemu mnogo ozbiljnijem: zbog čega briselske službe prikupljaju i u političkim analizama bilježe neprovjerene informacije o intimnom životu političara iz Republike Srpske i procjenjuju njihovu moguću upotrebljivost za ostvarivanje evropskih ciljeva, navodi pomenuti portal.
Šta piše u spornoj petoj tački?
Posebnu pažnju privlači peta tačka dokumenta, u kojoj se prenose tvrdnje dvojice neimenovanih sagovornika, diplomate jedne države članice EU i predstavnika civilnog sektora, da je Stanivuković tokom susreta u Briselu navodno govorio o svojoj se*sualnoj orijentaciji i zatražio da to ne bude javno objavljeno.
Međutim, i sami autori non-pejpera izričito naglašavaju da taj navod nije potvrđen, da ga Stanivuković nije javno iznio i da je suprotan njegovim ranijim javnim stavovima. U dokumentu se navodi i da informacija ne smije biti ponavljana, pripisivana izvorima niti upotrebljavana u zvaničnim porukama.
– Zbog toga se ni ovaj tekst ne bavi utvrđivanjem bilo čije se*sualne orijentacije i pomenutu tvrdnju ne predstavlja kao činjenicu. Za javnost je mnogo značajnije zašto se jedna tako osjetljiva i neprovjerena informacija uopšte našla u materijalu u kojem se razmatra budući politički poredak u Republici Srpskoj – dodaje se u tekstu pomenutog portala.
Čak i ako su autori na kraju preporučili da se takav navod ne koristi, samo njegovo unošenje u dokument otvara pitanje političkog profilisanja i moguće instrumentalizacije privatnosti. Ako nečija intimna sfera nije politički kriterijum, onda joj nije mjesto ni u internim kalkulacijama o tome ko bi bio pogodan nosilac određene evropske agende.
Od privatnosti do političkog projekta
Non-pejper zatim razrađuje hipotetički scenario u kojem bi Stanivuković javno potvrdio navedene tvrdnje, nakon izbora dobio mandat za sastav Vlade Republike Srpske i postao, kako se u dokumentu formuliše, prvi otvoreno gej premijer u Republici Srpskoj i BiH.
U takvom razvoju događaja briselski analitičari prepoznaju priliku za rušenje predstave o Republici Srpskoj kao sredini u kojoj evropska LGBTI politika nailazi na snažan društveni otpor. Takav premijer, prema njihovoj analizi, mogao bi da podstakne priznavanje istopolnih partnerstava, omogućavanje Parade ponosa u Banjaluci, izmjene postupanja policije i tužilaštava, kao i usklađivanje entitetskih propisa sa širom politikom Evropske unije.
Dokument pominje i mogući uticaj na mlade i dijasporu, kao i stvaranje novog narativa prema kojem evropska politika ravnopravnosti više ne bi bila posmatrana kao nešto što dolazi isključivo iz Sarajeva ili inostranstva. Još otvorenija je ocjena da bi promjena vlasti u Republici Srpskoj mogla predstavljati i udar na dugogodišnji politički obrazac predvođen SNSD-om.
Time se otkriva da pitanja ravnopravnosti, evropskih integracija i vladavine prava u briselskim projekcijama nisu odvojena od borbe za vlast u Republici Srpskoj. Lične karakteristike političara posmatraju se kroz pitanje koliko mogu doprinijeti promjeni društvenih vrijednosti, institucionalnih politika i odnosa političkih snaga.
Zašto se Brisel na kraju povukao
U završnim preporukama non-pejpera Evropskoj komisiji se savjetuje da ne podrži Stanivukovića, ne komentariše glasine o njegovom privatnom životu i ne pokušava da nečiju intimu pretvori u instrument politike proširenja.
Na prvi pogled, takav zaključak djeluje kao potpuno odbacivanje početne ideje. Ipak, činjenica da je scenario detaljno analiziran pokazuje da pitanje nije odbačeno prije nego što su razmotrene njegove moguće političke koristi i rizici. U dokumentu se čak upozorava da bi svaki pisani trag o podršci konkretnom kandidatu na osnovu njegove pretpostavljene se*sualne orijentacije izazvao skandal u Banjaluci, Evropskom parlamentu i Savjetu EU.
Posebno je indikativan dio u kojem se navodi da ovakva analiza ne bi smjela biti zavedena kao zvaničan predmet niti napustiti zgradu Evropske komisije. To ostavlja utisak da autori nisu bili zabrinuti samo zbog političke i etičke spornosti razmatranog pristupa već i zbog mogućnosti da građani Republike Srpske za njega saznaju.
Dokument, dakle, ne dokazuje da je Evropska komisija donijela odluku da podrži Stanivukovića. Naprotiv, njegova formalna preporuka glasi da podrške ne smije biti. Ali istovremeno pokazuje da je mogućnost njegove političke i simboličke upotrebe bila predmet razmatranja.
Republika Srpska nije briselska laboratorija
Nema ničeg spornog u zahtjevu da svakom čovjeku budu zagarantovani dostojanstvo, bezbjednost i jednakost pred zakonom. Sporno postaje onda kada se iza jezika ljudskih prava pojavi projekat uticaja na izbor vlasti, porodično zakonodavstvo, društvene vrijednosti i unutrašnje političke odnose jednog naroda.
Republika Srpska nije eksperimentalna teritorija evropskih direktorata, niti njene građane treba posmatrati kao stanovništvo čije je stavove potrebno postepeno preoblikovati uz pomoć pažljivo odabranih političkih simbola. NJenog premijera ne biraju kabineti u Briselu, nevladine organizacije ili strane diplomate, nego skupštinska većina proizašla iz volje građana Republike Srpske.
Zato predmet ove priče nije nečija stvarna ili pretpostavljena se*sualna orijentacija. Predmet je suverenitet. Ako je dokument autentičan, on pokazuje da se iza zatvorenih vrata evropskih institucija političari iz Republike Srpske ne posmatraju isključivo prema njihovom programu i izbornom legitimitetu, već i prema tome koliko mogu biti korisni za sprovođenje dugoročnih ciljeva Brisela.
– Građani zato imaju pravo da od svakog kandidata za najviše funkcije zatraže jasan odgovor: da li će, ako dobije njihovo povjerenje, sprovoditi politiku za koju je dobio glasove naroda ili onu koju su mu namijenili kabineti izvan Republike Srpske – zaključuje pomenuti portal.
